Historia kopalni uranu w Kowarach – Kopalnia Podgórze Kowary

- Organizacja i tajność – ze względu na strategiczny charakter surowca część przedsięwzięcia miała status tajny; wyrobiska nie figurowały na mapach, a nazewnictwo maskowano.

- Roboty górnicze – wiercenie ręczne i pneumatyczne, odstrzały, obudowa drewniana i stalowa, odwadnianie grawitacyjne i pompowe; urobek ładowano ręcznie i mechanicznie, a transport prowadzono kolejką podziemną.

- Selekcja i przeróbka – surowiec z Kowar (i innych kopalń sudeckich) sortowano i kierowano do dalszej przeróbki, a następnie wysyłano zgodnie z ówczesnymi umowami.

- Organizacja i tajność – ze względu na strategiczny charakter surowca część przedsięwzięcia miała status tajny; wyrobiska nie figurowały na mapach, a nazewnictwo maskowano.

- Roboty górnicze – wiercenie ręczne i pneumatyczne, odstrzały, obudowa drewniana i stalowa, odwadnianie grawitacyjne i pompowe; urobek ładowano ręcznie i mechanicznie, a transport prowadzono kolejką podziemną.

- Selekcja i przeróbka – surowiec z Kowar (i innych kopalń sudeckich) sortowano i kierowano do dalszej przeróbki, a następnie wysyłano zgodnie z ówczesnymi umowami.

Kowary od średniowiecza słynęły z wydobycia rud żelaza, a po II wojnie światowej – z eksploatacji rud uranu. W latach 50. XX wieku w rejonie działały zakłady prowadzące poszukiwania i wydobycie, a urobek trafiał do przeróbki w Zakładach Przemysłowych R-1. Dzisiaj Kopalnia Podgórze Kowary – Prawdziwa Kopalnia Uranu jest udostępniona do zwiedzania, by pokazać przemysłowe dziedzictwo regionu i wyjątkowe aspekty podziemnej przyrody nieożywionej.

Inhalatorium Radonowe (1974–1991) – jedyne w Polsce, czwarte na świecie

W części wyrobisk działało Inhalatorium Radonowe – jedyne w Polsce i czwarte na świecie w swoim typie. Kuracjusze korzystali
z cyklu sesji inhalacji powietrzem wzbogaconym radonem, zgodnie z teorią hormezy radiacyjnej. Pierwsze inhalacje odbyły się
w 1974 roku (udokumentowane; początkowo nieoficjalne, m.in. dla pacjentów „dewizowych”).

W 1989 roku działalność inhalatorium w praktyce wygasła, ponieważ przestano kierować pacjentów z uzdrowiska w Cieplicach. Oficjalne zamknięcie nastąpiło w 1991 roku.

Uran w Sudetach i uran w Kowarach – dawne wydobycie i dzisiejsza trasa

Zainteresowanie minerałami promieniotwórczymi w Sudetach wzrosło w pierwszej połowie XX wieku. Niedługo po zakończeniu II wojny światowej rozpoczęto intensywne badania i roboty górnicze, które doprowadziły do powstania kopalni uranu w rejonie Kowar. Wydobycie w Kopalni Podgórze zakończono w 1958 roku (w Polsce w 1963), a wyrobiska zaadaptowano później do celów uzdrowiskowych i turystycznych.

Gdzie dziś na świecie wydobywa się uran?

Największe wydobycie pochodzi obecnie z kilku krajów (m.in. Kazachstan, Kanada, Namibia), a ponad połowa produkcji odbywa się metodą „in situ leaching” – bez klasycznych korytarzy, z ograniczoną ingerencją w górotwór. To zupełnie inny model niż roboty górnicze prowadzone w Kopalni Podgórze Kowary – Prawdziwej Kopalni Uranu.

Technika wydobycia – jak to wyglądało w XX wieku

Technika wydobycia zmieniała się na przestrzeni dziejów: od ręcznego wiercenia i robót strzałowych, przez mechanizację przodków i transport urobku, po nowoczesne metody odwiertowe i „in situ”. W Kopalni Podgórze Kowary zobaczysz oryginalne ślady etapów prac z lat 50. XX wieku.

Wydobycie uranu w Polsce – kluczowe daty (Kowary, R-1, Kopalnia Podgórze)

- 1945–1947 – pierwsze powojenne rozpoznania złóż uranu w Sudetach; prace obejmują rejon Kowar i inne obszary sudeckie.

- 1948–1973 – działalność Zakładów Przemysłowych R-1 z siedzibą w Kowarach; w tym czasie działały kopalnie i sztolnie w rejonie Kowar, a urobek trafiał do przeróbki i dalej do ZSRR.

- 1950–1958 – intensywna eksploatacja w Kopalni Podgórze; prace w wyrobiskach, w tym związane ze sztolnią 19A.

- 1971–1972 – działania Zakładu Górniczego Kowary Podgórze; udokumentowane, nieoficjalne wydobycie rudy uranowej z tzw. „półek bezpieczeństwa”.

- 1974–1991 – Inhalatorium Radonowe (wygaszenie działalności 1989, oficjalne zamknięcie 1991).

Kowary w pigułce – jak to działało?

- Organizacja i tajność – ze względu na strategiczny charakter surowca część przedsięwzięcia miała status tajny; wyrobiska nie figurowały na mapach, a nazewnictwo maskowano.

- Roboty górnicze – wiercenie ręczne i pneumatyczne, odstrzały, obudowa drewniana i stalowa, odwadnianie grawitacyjne i pompowe; urobek ładowano ręcznie i mechanicznie, a transport prowadzono kolejką podziemną.

- Selekcja i przeróbka – surowiec z Kowar (i innych kopalń sudeckich) sortowano i kierowano do dalszej przeróbki, a następnie wysyłano zgodnie z ówczesnymi umowami.